حمله اسرائیل به دوحه نگاه امنیتی دولتهای منطقه را تغییر داده و تضمین امنیتی اتحاد با امریکا را زیر سؤال میبرد
جوان آنلاین: از قاهره تا آنکارا و احتمالاً هم ریاض، طی یک هفته اخیر یک جمله بیش از همیشه میان نخبگان فکری و سیاسی تکرار میشود: «ما هم هدف بعدی هستیم». حمله هفته قبل اسرائیل به قلب دوحه و ترور رهبران حماس در خاک قطر، نهتنها آسمان این کشور کوچک را لرزاند، بلکه تکانهای سیاسی و امنیتی برای تمامی پایتختهای عربی بود. مصر و عربستان سعودی، دو ستون اصلی نظم منطقهای که سالها روی روند عادیسازی با تلآویو سرمایهگذاری کردهاند، حالا ناچارند بپذیرند که هیچ ضمانتی، حتی متحد بودن با امریکا، برای مصونماندن از حملات اسرائیل وجود ندارد.
سه روز پس از حمله رژیم صهیونیستی به دوحه، کشورهای شورای همکاری خلیج فارس علناً از قطر حمایت کردند، حرکتی کم سابقه که نشان داد دولتهای عربی چقدر از حمله اسرائیل به قطر نگرانند. وزارت خارجه قطر میگوید پس از حمله اسرائیل به رهبران حماس در دوحه، هیچ کشورحوزه خلیج فارس در امان نیست. ماجد انصاری، سخنگوی این وزارتخانه، به بیبیسی گفته که دولت پس از این حمله همچنان در حالت آمادهباش کامل قرار دارد و باید برای هر سناریویی، از جمله حمله دوباره اسرائیل، آماده بود. به جز قطر، همین حالا دستکم دو دولت عربی نگران تکرار سناریوی حمله به دوحه در پایتختهای خودشان هستند. در قاهره، مقامهای بلندپایه مصری در گفتوگو با «میدلایستآی» فاش کردند که قاهره دسیسههای اسرائیل را به منظور هدف قرار دادن رهبران حماس در قاهره کشف کرده و به این رژیم هشدار داده هرگونه حمله تجاوزکارانه به خاک خود را با قوه قهریه پاسخ خواهد داد. یک منبع بلندپایه امنیتی به این رسانه انگلیسی گفته است: «گزارشهای اطلاعاتی حاکی از آن است که اسرائیل از مدتی پیش در حال طراحی دسیسه برای ترور رهبران حماس در قاهره بوده است و مصر پیشتر نیز در جریان مذاکرات مربوط به آتشبس در عرض دو سال گذشته یک مورد از چنین تلاشهایی را خنثی کرده است.» در آنکارا، نگرانیها از این هم بیشتر است، کشوری که به واسطه گرایش به اخوانالمسلمین روابط دوستانهای با حماس دارد و برخی مقامات حماس همین حالا هم در این کشور مستقرند. سرویس امنیتی اسرائیل معروف به شینبت هفته قبل اعلام کرد که توطئه یک هسته حماس مستقر در ترکیه برای ترور ایتامار بنگویر، وزیر امنیت ملی، را خنثی کرده است، چیزی که آنکارا به سرعت دخالت خود را در آن تکذیب کرد ولی بعد از حمله به دوحه، این ظن و گمان وجود دارد که چنین ادعایی از طرف شینبت، زمینه حملهای مشابه قطر به ترکیه است. روزنامه اسرائیلی هاآرتص، در مقالهای با عنوان «ترکیه ممکن است هدف بعدی اسرائیل پس از قطر باشد» درباره عواقب فاجعهبار چنین حملهای برای اسرائیل هشدار داده، ولی روی دیگر مقاله هاآرتص این است که در شرایط کنونی چنین گزینهای به هیچوجه منتفی نیست. تایمز اسرائیل نوشته که تلآویو پیش از این به دلیل حساسیتهای عضویت آنکارا در ناتو، عملیات مشابهی علیه حماس در ترکیه را به تعویق انداخته بود و به جای آن، حمله به قطر را انتخاب کرده، اما این روزنامه این را هم خاطرنشان کرده که فشارهای سیاسی داخلی میتواند نتانیاهو را به سمت قمار جدیدی سوق دهد.
دولتهایی که به اندازه کافی مجهز نیستند
فردا، دوشنبه دوحه میزبان نشست فوقالعاده کشورهای عربی و اسلامی است، نشستی که به گفته سخنگوی وزارت خارجه قطر «بیانگر همبستگی کشورهای عربی و اسلامی با قطر در برابر تجاوز تلآویو است». برخی کشورهای عربی قصد دارند گسترش همکاری امنیتی را مطرح کنند. همین دیروز اعلام شد که نیروهای هوایی ترکیه و قطر قصد تأسیس یک اسکادران مشترک ترکی- قطری در چارچوب فرماندهی مشترک نیروهای ترکیبی در قطر را دارند و گفته میشود «عبدالفتاح السیسی» رئیسجمهور مصر هم برای احیای حمایت موضع عربی از ایجاد نیروی عربی مشترک مثل پیمان ناتو تلاش میکند. شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخستوزیر قطر، هفته قبل به بکی اندرسون از سیانان گفت اینکه پاسخ کشورهای عربی چه است، در حال حاضر «در حال مشورت و بحث» با سایر شرکا است. با همه این صحبتها، بعید است که اجلاس روز دوشنبه به نتیجه عملی خاصی، فراتر از صحبت بر سر همگرایی امنیتی بیشتر منجر شود. سخنگوی وزارت خارجه قطر روز شنبه گفت که در این نشست پیشنویسی که از سوی وزرای خارجه در خصوص حمله اسرائیل علیه قطر ارائه میشود، بررسی خواهد شد. تحلیلگران منطقهای به سیانان گفتهاند که کشورهای عربی خلیج فارس احتمالاً بیشتر روی گزینههایی متمرکز خواهند شد که وحدت منطقهای را نشان میدهد و مانع حملات بیشتر اسرائیل میشود، اما ممکن است با گزینههای محدود و قابل اجرا محدود شوند. بدر السیف، استادیار تاریخ در دانشگاه کویت، معتقد است «ما باید اکنون موضع بگیریم زیرا اگر این کار را نکنیم، نوبت پایتختهای دیگر خلیج فارس خواهد بود» ولی چیزی که مطرح است، فراتر از گزینههای دیپلماتیک نیست. حسن الحسن، عضو ارشد سیاست خاورمیانه در مؤسسه بینالمللی مطالعات استراتژیک در بحرین، میگوید که کشورهای حوزه خلیج فارس قبلاً به شکل چشمگیری در روندهای دادرسی بینالمللی علیه اسرائیل در دادگاههای بینالمللی شرکت نکردهاند ولی این وضعیت میتواند تغییر کند. گزینه دیگر این است که قطر از نقش خود به عنوان میانجی بین ایالات متحده و برخی از دشمنانش کنارهگیری کند.