اقتصاد۲۴- روزنامه «سازندگی» در گزارشی با عنوان «مرض آیفون» به تقبیح رفتار مردمی پرداخت که برای خرید گوشی آیفون در صف میایستند. به نوشته این روزنامه، خرید آیفون پرومکس در قیمتهای بالا، به نمادی از پرستیژ، تمایز اجتماعی و پیوستن به دنیای مدرن تبدیل شده است. انگار خرید این گوشی فراتر از نیاز ارتباطی، داستانی است از مصرف نمایشی، هویتسازی و تلاش برای همگامی با فرهنگ جهانی در کشوری که شکاف اقتصادی و رویای زندگی لوکس، تصمیمات روزمره را شکل میدهد.
«سازندگی» در گزارشی نوشت، از منظر جامعهشناسی، خرید گوشی آیفون، بهویژه مدلهای گرانقیمت همانند آیفون ۱۷ پرومکس، فراتر از انتخاب کاربردی برای رفع نیازهای ارتباطی، معانی و کارکردهای اجتماعی متعدد دارد. در جوامع مدرن، بهویژه در ایران که شکاف طبقاتی و تفاوتهای اقتصادی-اجتماعی برجسته است، آیفون بهعنوان کالای لوکس و نماد جایگاه اجتماعی عمل میکند.
براساس نظریههای جامعهشناسی مصرف، همانند نظریه تورستین بوند وبلن (Thorstein Veblen)، اقتصاددان و جامعهشناس نروژی-آمریکایی درباره مصرف نمایشی، خرید چنین کالاهایی اغلب با هدف نمایش ثروت، پرستیژ و تمایز اجتماعی انجام میشود. آیفون به دلیل قیمت بالا و برندینگ قدرتمند، به ابزاری برای ابراز هویت و کسب منزلت اجتماعی تبدیل شده است، بهویژه در میان قشر مرفه یا افرادی که میخواهند خودشان را در این طبقه جای دهند. این گزارش با واکنشهای متعدد مواجه شد و بسیاری به نقد آن پرداختند و چنین نقدهایی را قضاوتگرایانه یا سادهانگارانه تلقی کردند. به باور منتقدان، تصمیمهای خرید میتوانند تحت تاثیر عوامل متنوعی از جمله کیفیت محصول، تجربه کاربری یا حتی نیازهای حرفهای باشند، نه صرفاً نمایش اجتماعی. به باور آنها، شماتت خریداران سادهانگارانه است. تصمیم خرید پیچیده و وابسته به انگیزههای فردی و اجتماعی است. قضاوت یکجانبه بدون درک این لایهها منصفانه نیست.