آشنایی با معنی و مفهوم ضرب المثل خر کریم را نعل کردن 🦓
در این پست با معانی، ریشه و داستان این ضرب المثل ایرانی و قدیمی آشنا می شوید. با دانشچی همراه باشید.
معنی و مفهوم: کسی که برای رسیدن به مقصود خود، رشوه یا باج و به اصطلاح حق و حساب دهد، با کنایه گویند:«خرکریم را نعل کرده است. به عبارت دیگر یعنی مسئول کار را راضی کرده و به مقصود خود رسیده است.»
داستان ضرب المثل خر کریم را نعل کردن
آن گونه که میدانیم در قرون گذشته اغلب شاهان ایران و جهان در دربار خود افراد دلقک و مسخره پیشهای داشتند که این دلقکها با حاضر جوابیها و شیرین کاریها و بخصوص متلکهای نیش داری که به حاضران جلسه میگفتند شاه را میخندانیدند و موجب مسرت او میشدند. دلقکها مجاز بودن به هر کس حتی شخص شاه هرچی دلشان خواست بگوید مشروط بر آن که در بذلهگویی و مسخرهگی نمکی داخل کنند تا لطف سخن از دست نرود و فرد مورد تعرض قرار نگیرد.
از جمله دلقکهای معروفی که نامشان در صفحات تاریخ و سفرنامهها ثبت شده است کریم شیرهای میباشد. وی در دربار ناصرالدین شاه میزیست، اهل اصفهان بود و در آنجا به خاطر متلکهای نیشدارش به کرد: میخواهم به منزل یکی از دوستان بروم ولی خرم به هیچ عنوان حاضر نیست از نحر بگذرد. ناصرالدین شاه دستور داد یکی از همراهان اسب خود را در اختیار کریم بگذارد.
کریم افسار اسب را در دست گرفت و خطاب به خرش گفت: دست بر سرت کشیدم رد نشدی، کتکت زدم، باز هم رد نشدی. حالا که قبله عالم این اسب را به من مرحمت فرمودند دیگر احتیاجی به تو ندارم از نحر رد بشوی صاحب اختیاری، رد نشوی صاحب اختیاری.
لطیفه ابهام آمیز کریم شیرهای بی نهایت شاه را خنداند و به صاحب اختیار که از طعنهی کریم سخت ناراحت شده بود گفت: معلوم میشود خرکریم را نعل نکردهای. اختیار چون دید حریف کریم میشود سرانجام مجبور به دادن انعام شایستهای به او شد تا دست از سرش بردارد.
در پایان مقاله از انصاف به دور است که به این نکته آگاه نشویم که ما در طول تاریخ فقط جنبهی نشاط آور و مثبت حضور دلقکان در دربار را دیدهایم. اما واقعیت مطلب آن است که بسیاری از پادشاهان گاهی در خنده و مزاح چنان بلاهایی بر سر دلقکان دربار میآوردند که قضاوتش فقط با پروردگار است.
پیشنهادی: ضرب المثل با کلمه خر