اقتصاد۲۴- بازار ارز معمولاً با نوسان قیمت دلار تعریف میشود، اما این روزها یک پدیده متفاوت در حال شکلگیری است. آنچه امروز در بازار ارز ایران جریان دارد، صرفاً یک نوسان قیمتی نیست، بلکه نشانهای از تغییر در کارکرد پول است. در شرایط عادی، پول ملی نقش واسطه مبادله را ایفا میکند و خود آن موضوع معامله قرار نمیگیرد. اما در وضعیت فعلی، اسکناس بهویژه درشتترین واحدهای آن، به کالایی تبدیل شده که میتوان از خرید و فروش آن سود مستقیم کسب کرد.
گزارشها نشان میدهد دارندگان ایرانچکهای یکمیلیونی و ۵۰۰ هزار تومانی، در موقعیت ویژهای قرار گرفتهاند. آنها میتوانند در ازای ارائه این اسکناسها، ارز خارجی را با قیمتی بهمراتب پایینتر از نرخ بازار تهیه کنند، اختلافی که در برخی موارد به ۲۰ تا ۲۵ درصد میرسد. بهعبارت دیگر، نوع اسکناس در اختیار خریدار، مستقیماً بر قیمت دلار اثر میگذارد.
این وضعیت عملاً به ایجاد یک «بازار دوگانه» منجر شده است؛ بازاری که در آن، قیمت دلار نه فقط بر اساس عرضه و تقاضای ارز، بلکه بر اساس نوع ابزار پرداخت تعیین میشود. بهعنوان نمونه، اگر نرخ عمومی دلار در محدوده ۱۵۰ هزار تومان باشد، خریدارانی که ایرانچک یکمیلیونی دارند، میتوانند همان دلار را در بازهای حدود ۱۱۵ تا ۱۲۵ هزار تومان خریداری کنند. این شکاف قیمتی، در واقع معادل سودی است که به دارندگان اسکناس درشت تعلق میگیرد.