اگرچه تنشهای نظامی، درگیریهای منطقهای و افزایش ریسک امنیتی بر بازار انرژی تأثیر گذاشته اما نباید از بازار انرژی با همه این اتفاقات غافل شد، جاییکه میتواند ایران را به عنوان یک قدرت ژئوپلیتیکی همچنان در کانون توجه جهانی نگه دارد.
تابناک| معاملهگران انرژی هر روز صبح قبل از آنکه به گزارشهای اوپک یا آژانس بینالمللی انرژی نگاه کنند، نقشه خلیج فارس و تنگه هرمز را باز میکنند چراکه بازار انرژی جهان هر صبح با سطح تنش در خاورمیانه معامله میشود. هر بار که خبری از حمله به یک پایگاه نظامی، تهدید بستن مسیر دریایی یا افزایش تنشها بین ایران، آمریکا و بازیگران منطقه منتشر میشود، اوضاع اقتصاد جهان به هم میریزد.
ایران انرژی دارد اما قدرت انرژی نه!
بیشتر بخوانید:
صنعت انرژی در ایران؛ معماری جدید برای حکمرانی انرژی!
فرض کنیم فردا صبح همه محدودیتهای سیاسی و اقتصادی یکشبه از میان بروند. تحریمها برداشته شوند. سرمایهگذاران خارجی دوباره به تهران بیایند. شرکتهای بزرگ نفت و گاز برای مذاکره صف بکشند. آیا ایران از همان فردا میتواند به هاب انرژی منطقه تبدیل شود؟ پاسخ برخلاف تصور بسیاری منفی است زیرا هاب انرژی، پروژهای نیست که با افزایش تولید نفت یا گاز آغاز شود؛ با اصلاح حکمرانی آغاز میشود. تجربه کشورهای موفق نشان میدهد که هیچ کشوری ابتدا هاب انرژی نشده و بعد ساختار حکمرانی خود را اصلاح نکرده؛ برعکس ابتدا نهادهای تصمیمگیر را یکپارچه کرده، قوانین پایدار نوشته، سرمایه را جذب کرده و سپس بازار انرژی را توسعه داده است. ایران نیز اگر بخواهد در دهه آینده جایگاه خود را بازتعریف کند، باید چند تصمیم بنیادین را همزمان اجرا کند.
روزمرهگی یا راهبری ملی؟
ایران هنوز یکی از معدود کشورهایی است که تقریباً همه پیشنیازهای تبدیل شدن به یک قدرت بزرگ انرژی را در اختیار دارد؛ ذخایر عظیم نفت و گاز، موقعیت ممتاز جغرافیایی، دسترسی به آبهای آزاد، همسایگی با بازارهای پرمصرف و دهها سال تجربه صنعتی. اما مزیت طبیعی، بدون مزیت نهادی، به قدرت تبدیل نمیشود. اگر قرار باشد ایران در دهه آینده جایگاه متفاوتی در بازار انرژی جهان داشته باشد، دیگر افزایش چند میلیون مترمکعب تولید گاز یا چندصد هزار بشکه تولید نفت بهتنهایی تعیینکننده نخواهد بود. آنچه آینده را رقم میزند، کیفیت حکمرانی انرژی است؛ اینکه آیا کشور میتواند تصمیمهای بزرگ، هماهنگ و بلندمدت بگیرد یا همچنان در چرخه مدیریت بحرانهای روزمره باقی خواهد ماند.
