اسناد تازه افشاشدهٔ روسیه نشان میدهد که فروش دیرهنگام جنگندههای سوخو-۳۵ به ایران سرانجام از مرحلهٔ وعده به مرحلهٔ تولید رسیده است. مکاتبات داخلی مجموعهٔ نظامی ـ صنعتی روسیه حاکی از آن است که ۱۶ فروند سوخو-۳۵ برای نیروی هوایی ایران هماکنون تحت یک قرارداد صادراتی اختصاصی روی خط تولید قرار دارند و تحویل آنها بین سالهای ۲۰۲۵ تا ۲۰۲۷ برنامهریزی شده است.
این افشاگری همچنین به عدم توازنی اشاره میکند که در سالهای اخیر بر روابط ایران و روسیه سایه انداخته بود: تهران پهپادهای شاهد و موشکهای کوتاهبردی را تأمین کرده که به بخش مرکزی کارزار روسیه در اوکراین تبدیل شدهاند، در حالی که روسیه در مقابل، جنگندههای پیشرفته را وعده داده اما زیر فشار تحریمها، خسارات جنگی و کاهش سبد صادراتی خود، در تحویل آنها تعلل کرده بود.
قرارداد، تولید، جدول زمانی
این مکاتبات، که نخستینبار در ۲۸ نوامبر توسط رسانهٔ تحقیقی اوکراینی UNITED24 منتشر شد و سپس در رسانههای منطقهای بازتاب یافت، شبکهای از سفارشها را نشان میدهد که به یک قرارداد صادراتی با کد «R/1936411141768» مربوط میشوند و مشتری خارجی آن با عنوان «K10» مشخص شده است. در یکی از نامهها، «K10» صراحتاً ایران نامیده شده است. اسناد که بین مارس ۲۰۲۴ تا سپتامبر ۲۰۲۵ تاریخ خوردهاند، هماهنگی کارخانههای دولتی روسیه را برای ساخت نخستین سری از ۱۶ فروند سوخو-۳۵ جهت صادرات به نیروی هوایی جمهوری اسلامی ایران نشان میدهند.
از نظر صنعتی، کارخانهٔ هواپیماسازی یوری گاگارین در کومسومولسک-آن-آمور (KnAAZ) در شرق دور روسیه — که خط تولید اصلی سوخو-۳۵ است — در مرکز برنامهٔ تولید قرار دارد. قطعات دیگر، شامل اجزای صندلی پران و حسگرهای onboard، از شرکتهایی نظیر «زِوِزدا» در نزدیکی مسکو و «کارخانه دوم ابزارسازی مسکو» تأمین میشود. برخلاف بازسازی بدنههای قدیمی، سفارشها نشاندهندهٔ تولید کامل هواپیماهای جنگی جدید است.
ضمائم فنی مشخص کردهاند که تمامی اقلام باید در پیکربندی صادراتی تولید شوند، برای همهٔ شرایط آبوهوایی مناسب باشند و تمامی برچسبها و اسناد آنها به زبان انگلیسی و با استفاده از سیستم اندازهگیری «آنگلوساکسون» تنظیم شود — نشانهای واضح از اینکه این اقلام برای یک نیروی هوایی خارجی تولید میشوند نه برای یگانهای روسی. نامهها همچنین نشان میدهند که ایران در سال ۲۰۲۴ سه مرحله پرداخت انجام داده است.
مجموع این مکاتبات چنین القا میکند که ۱۶ فروند سوخو-۳۵ برای ایران کاملاً تأمین مالی شدهاند، چندین کارخانهٔ بزرگ دفاعی روسیه هماکنون روی آنها کار میکنند و مسکو قصد دارد این جنگندهها را تا سال ۲۰۲۷ تکمیل و تحویل دهد — با وجود نیازهای عملیاتیاش در جنگ اوکراین.