همه چیز در مورد آرایه تشبیه
تشبیه در لغت به معنی مانندکردن و چیزی را به چیزی دیگر شبیهکردن میباشد. تشبیه در اصطلاح ادبیات، وصف چیزی به چیز دیگری که با آن صفت مشترکی دارد با اغراق است.
ارکان تشبیه چیست؟ با مثال
آرایه تشبیه دارای چهار رکن است:
مشبه: کلمهای است که به چیزی تشبیه میشود.
مشبهٌبه: کلمهای است که به مشبه تشبیه میشود.
وجه شبه: صفت و ویژگی مشترک بین مشبه و مشبهٌبه است.
ادات تشبیه: کلمهای است که اجزای تشبیه را به هم مرتبط میکند. پرکاربردترین ادوات تشبیه عبارتند از: مثلِ، مثالِ، همانندِ، مانندِ، شبیه، چون، چو، همچو، همچون، نظیر، بهسانِ، به کردار، گفتی، پنداری، گویی و…
مثال برای آرایه تشبیه :
شهید همچون شمعی است که میسوزد و کشور را از هجوم دشمن حفظ میکند.
مشبه: شهید
مشبهٌبه: شمع
وجه شبه: سوختن
ادات تشبیه: همچون
نکات
– وجود مشبه و مشبهٌبه در تشبیه الزامی است، چون بدون آنها تشبیه تشکیل نمیشود؛ اما وجه شبه و ادات تشبیه ممکن است حذف شود. تشبیهی که بعضی ارکان آن حذف شده باشد، ارزش ادبی بیشتری دارد.
– واژهای که قرامه کوثر است
عقیق است یا خود نی شکر است
سنایی (تشبیه جمع)
نقش خُوَرنَق است هم باغ و بوستان
فرش ستبرق است همه دشت و کوهسار
عمعق (تشبیه تسویه)
5- مقلوب یا معکوس: یک بار مشبه به مشبهٌبه تشبیه میشود و یک بار برعکس میشود و مشبهٌبه به مشبه تشبیه میشود.
مثال:
دل من چون دهن تنگ بتان
دهن تنگ بتان چون دل من
6- مضمر یا پنهان: تشبیه در ظاهر پیدا نیست ولی هدف نویسنده تشبیه بوده است.
من اختیار نکردم پس از تو یار دگر
به غیر گریه که آن هم به اختیارم نیست
شهریار (تشبیه گریه به یار)
7- تشبیه تفضیل: مشبه را بر مشبهٌبه برتری میدهند.
در سرو رسیدهست ولیکن به حقیقت
از سرو گذشتهست که سیمین بدن است آن
سعدی
8- تشبیه مشروط: مشبه با شرطی شبیه مشبهٌبه قرار میگیرد.
رخ او آفتاب است اگر آفتاب زر فشاند
معنی اغراق