همه چیز در مورد آرایه تخلص
تخلص در لغت به معنی «خلاص شدن» و «رهایی یافتن» و «گریز» میباشد.
معنی تخلص
تخلص در اصطلاح ادبیات دو معنی دارد:
1- لقب یا نام هنری یا نام مستعاری است که شاعر برای خود انتخاب میکند و در بیت آخر شعر، آن را میآورد.
نکته: بیتی که شاعر تخلص خود را در آن ذکر کرده، «بیت تخلص» نامیده میشود.
2- در قصیده، بیتی که ابتدای قصیده یا مقدمه یا تشبیب یا تغزل را به تنه اصلی و موضوع اصلی پیوند میدهد را «بیت تخلص» مینامند.
نکته: شاعری که با بیتی گیرا و مناسب، به روشی هنرمندانه ابتدای قصیده را به موضوع اصلی پیوند دهد، از «حسن تخلص» برخوردار است.
مثال:
سَرِ پیوند تو تنها نه دلِ حافظ راست
کیست آن کش سَرِ پیوند تو در خاطر نیست
✽✽✽
سعدی از آنجا که فهم اوست سخن گفت
ور نه کمال تو، وهم کی رسد آنجا؟
هدف از انتخاب تخلص
برای انتخاب تخلص و نام مستعار توسط شعرا میتوان چند هدف بیان کرد:
1- تخلص نامی کوتاه است که میتوان آن را به آسانی در شعر بیان کرد.
2- یست
رخت بربند که منزلگه احرار آنجاست
✽✽✽
سعدی غم نیستی ندارد
جان دادن عاشقان نجات است
✽✽✽
سعدی اگر عاشقی میل وصالت چراست
هر که دل دوست جست مصلحت خود نخواست
✽✽✽
ای شمس تبریزی بگو سر شهان شاه خو
بی حرف و صوت و رنگ و بو بیشمس کی تابد ضیا
✽✽✽
از تبریز شمس دین روی نمود عاشقان
ای که هزار آفرین بر مه و آفتاب ما
✽✽✽
بگو ای شمس تبریزی از آن میهای پاییزی
به خود در ساغرم ریزی نفرمایی غلامی را
معنی تضمین با مثال