گزارشی ویژه درباره دروغ؛ قدیمی‌ترین و مدرنترین اختراع بشر/ دروغ‌هایی که باور کرده‌ایم

پیش از آنکه اخلاقیون درباره‌ی خوب یا بد بودن دروغ قضاوت کنند، سنگ‌نگاره‌های هخامنشی از «دروج» به عنوان دیوی سخن گفته‌اند که نظم عالم را به هم می‌زند و در متون کهن اسلامی و ایرانی، همواره نکوهش‌اش کرده‌اند. 

 

 

به گزارش تابناک؛ اگر فقط به نکوهش‌های اخلاقی بسنده کنیم، از عمقِ پدیده دروغ غافل شده‌ایم. چراکه دروغ، دست‌کم در یک معنا، هم‌پای تکامل انسان پیش آمده و حتی ردپایش را در قلمرو حیوانات هم می‌توان دید؛ حشره‌ای که خود را به شکل برگ درمی‌آورد تا از چنگ شکارچی بگریزد، پرنده‌ای که خود را به زخمی بودن می‌زند تا جوجه‌هایش نجات یابند و شامپانزه‌هایی که برای دستیابی انحصاری به غذا، همنوعان خود را گمراه می‌کنند. این رفتارها را که زیست‌شناسان «فریب تکاملی» می‌نامند، نشان می‌دهد که ریشه‌ی دروغ، نه به اخلاق، که به غریزه‌ی بقا گره خورده است. اما انسان در مسیر تمدن، این غریزه را پیچیده‌تر کرد؛ از دروغ‌های مصلحت‌آمیز برای حفظ آرامش در خانواده گرفته تا دروغ‌های راهبردی در سیاست و جنگ. فلاسفه‌ی اخلاق را نیز به دو دسته تقسیم کرد: کانت که دروغ را مطلقاً نادرست می‌دانست و پیامدگرایانی که معتقد بودند اگر نتیجه‌ی دروغ، خیرِ بیشتری به بار آورد، می‌تواند موجه باشد. این گفتگوی فلسفی، همچنان ادامه دارد، اما آنچه در زندگی روزمره‌ی ما می‌گذرد، فراتر از این بحث‌های نظری است.