۱۰ مرداد ۱۴۰۵ – ۱۸:۴۳
گروه اندیشه: دکتر محمد عثمانی در نقد دیدگاه های اخیر دکتر عبدالکریم سروش در سایت دین آنلاین نوشته است. محمد عثمانی در این نقد، مواضع اخیر عبدالکریم سروش مبنی بر امتناع «اسلام لیبرال» را ناشی از صورتبندی نادرست مسئله و خلط میان «دین به مثابه وحی» و «دین به مثابه فرهنگ» میداند. به زعم نویسنده، سروش با فروکاستن یک پدیده جامعهشناختی به بحثی کلامی، پاسخی الهیاتی به پرسشی داده که اساساً مطرح نبوده است. در حالی که «اسلام لیبرال» نه به معنای تغییر متن قرآن، بلکه توصیف یک واقعیت فرهنگی از زیستِ اسلامی در جهان مدرن—همچون اسلام ایرانی یا اندلسی—است. عثمانی تأکید میکند این موضعگیری سروش، با نظریه خود او یعنی «قبض و بسط تئوریک شریعت» و تاریخیبودن معرفت دینی در تناقض آشکار است. انکار امکان شکلگیری صورتهای جدید دینی در بستر فرهنگ لیبرال، در واقع چشمپوشی بر فلسفه فرهنگ و روند تاریخی جامعهشناسی دین است؛ روندی که در آن، اسلام همواره در مواجهه با محیطهای نوین، صورتهای فرهنگی تازهای از زیست مؤمنانه را بازآفرینی میکند. این مقاله را در ادامه می خوانید:
****
گفتار اخیر عبدالکریم سروش درباره «اسلام لیبرال» بیش از آنکه پاسخی به یک مسئله باشد، نشانه صورتبندی نادرست خود مسئله است. سروش با صراحت اعلام میکند که «اسلام لیبرال معنا ندارد» و اسلام نه لیبرال است و نه سوسیالیست و نه هیچ «ایسم» دیگری. این سخن، اگر مقصود از اسلام، دین بهمثابه وحی و مجموعه آموزههای الهی باشد، نهتنها نادرست نیست، بلکه تقریباً بدیهی است. هیچ دینی در مقام حقیقت قدسی، ذیل یک ایدئولوژی مدرن تعریف نمیشود؛ همانگونه که لیبرالیسم نیز خود یک دین نیست تا بتواند صفت دین دیگری قرار گیرد.