در ابتدای امر دستاندرکاران داخلی برجام صرفا از مخدوش شدن روح برجام بواسطه اقدامات ایذایی آمریکا سخن میگفتند اما شدت و حدت این اقدامات به حدی افزایش یافت که آنها نیز به نقض متن یا نص یا جسم برجام اذعان کردند. البته ظاهرا مطابق با مفاد برجام این نقض دارای مراتب و درجاتی است.
نقض توامان روح و جسم برجام
25 تیرماه 96 ظریف وزیر امور خارجه کشورمان در مصاحبه با شبکه «سی ان ان» از آمریکا به سبب نقض برجام انتقاد کرد و گفت: وقتی ما درباره توافقنامه مذاکره کردیم تصمیم گرفتیم که آژانس را تنها مرجع پذیرفته شده برای نظارت بر اجرای بخش هستهای توافقنامه قرار دهیم و آژانس نیز از روز اجرای توافقنامه هفت بار تایید کرده است که ایران توافقنامه را صادقانه، کامل و بدون نقص اجرا کرده است. اما آمریکا به بخش مربوط به خود در توافقنامه(برجام) عمل نکرده است. وقتی کاخ سفید چند روز پیش اعلام کرد که رئیس جمهور ترامپ از حضور خود در هامبورگ در جریان اجلاس گروه بیست برای منصرف کردن رهبران کشورهای دیگر برای تعامل تجاری و اقتصادی با ایران استفاده کرد، این کار او نقض نه فقط روح برجام بلکه متن برجام است.
مراتب نقض برجام
«نقض جزئی»، «نقض عمده»، «عدم پایبندی عمده» و «عدم انطباق عمده»، چهار مرتبهای که در برجام برای حالت نقض پیش بینی شده است؛ ظاهرا پیرامون رسیدگی به هر مرتبه نیز مراحل و مکانیزمی وجود دارد.