اربعین را میتوان یکی از کمنظیرترین پدیدههای اجتماعی و تمدنی جهان معاصر دانست؛ رخدادی که بیش از آنکه بر قدرت سیاسی یا نظامی تکیه داشته باشد، بر سرمایهای اجتماعی به نام «محبت» استوار است.
به گزارش خبرگزاری مهر، روزنامه آگاه نوشت: تجربههای تاریخی نشان داده است که اگرچه میتوان با اتکای به قدرت نظامی سرزمینی را فتح کرد، حکومتی را سرنگون ساخت یا حتی مرزهای جغرافیایی را دگرگون کرد؛ اما هیچیک از این دستاوردها، اگر با فتح دلها همراه نباشد، از پایداری لازم برخوردار نخواهد بود. نمونهاش امپراتوری بریتانیا در مالایا است که، ژنرال جرالد تمپلر در جریان «وضعیت اضطراری مالایا» (دهه ۱۹۵۰) جملهای مشهور بیان کرد: «پاسخ، در اعزام نیروهای بیشتر به جنگل نیست؛ پاسخ در دلها و ذهنهای مردم مالایا نهفته است.» این دیدگاه بعدها به نظریه مشهور «فتح دلها و ذهنها» (Hearts and Minds) تبدیل شد و در ادبیات نظامی و علوم سیاسی جایگاه ویژهای یافت. آری، نقشههای سیاسی و مرزهای ساخته دست قدرتها، هرچند ممکن است برای مدتی دوام آورند، اما بدون پیوند عمیق با باور و اراده ملتها، محکوم به تغییرند یا امام خمینی (ره) در مقابله با سیاستهای ضد دینی حکومت پهلوی خطاب به آنان فرمودند: «ای دولتها، ای بیچارهها! فتح مملکت که چیزی نیست- آن را هم که الحمدلله ندارید- فتح قلوب مهم است.»
پروژههای استعمار، هرچند گاه در تصرف سرزمینها موفق بودهاند، در تسخیر قلب انسانها ناکام ماندهاند. اربعین، دقیقا در نقطه مقابل چنین منطقی قرار دارد؛ زیرا بر نیرویی تکیه میکند که نه از شمشیر برمیآید، نه از توپ و موشک و نه از ماشین جنگ، بلکه از ایمان، عشق و اعتقادی مشترک سرچشمه میگیرد. اربعین نمونهای از قدرت نرم (Soft Power) «قدرت نرم فرهنگی» است که بدون اتکا به ساز وکارهای رسمی، توان بسیج و همگرایی میان ملتها را ایجاد میکند.