همه چیز در مورد معنی سفسطه و مغلطه
معنی سفسطه و مغلطه چیست؟
در فرهنگ فارسی عمید سفسطه اینگونه معنی شده است: «استدلال و قیاس باطل و مغالطه برای دگرگون نشان دادن حقایق؛ انکار حسیات و بدیهیات».
در اصطلاح ادعای اشتباه و باطلی که در گمان انسان درست به نظر میآید، اما وقتی درست و منطقی بررسی شود، باطل بودن آن نمایان میشود را سفسطه و مغلطه میگویند.
کسی که میخواهد دیگران به مطلب نادرستی اعتقاد پیدا کنند و قصد گمراه کردن دیگران را داشته باشد از سفسطه و مغلطه استفاده میکند.
سفسطه از واژه یونانی سوفوس (Sophos) به معنای دانایی و خرد گرفته شده است. یونانیان قدیم برای حل دعاوی خود به افرادی که در مسائل فلسفی و استدلالی تبحر داشتند مراجعه میکردند و این افراد با استدلالهای خود سعی میکردند ادعای ایشان را بر حق نشان دهند.
سوفسطاییها در یونان کسانی بودند که به شاگردان خود علم مناظره با استدلالهای منطقی و درست را آموزش میدادند، کمکم برای تربیت شاگردانی که قدرت شکست دادن دیگران را با هر روشی داشته باشند به استدلالهای دروغین روی آوردند و سفسطه به معنای امروزی شکل گرفت.
انواع سفسطه
سفسطه انواع مختلفی دارد. در زیر به چند نمونه از آن اشاره میشود:
– سفسطه نیتسازی: قسمتی از کلام را برمیید: دو گزینه را مطرح میکنند اما یکی را آنقدر بد جلوه میدهند که طرف مقابل چارهای جز انتخاب گزینه مورد نظر آنها نداشته باشد.
– سفسطه شیب لغزنده: از بزرگنمایی استفاده میکنند و مطلب را آنقدر بد جلوه میدهند تا حرف خودشان مورد پذیرش قرار گیرد.
– سفسطه مطلقگویی یا تعمیم ناروا: مثلاً میگویند عده زیادی در اثر سقوط هواپیما کشته میشوند، پس نباید هواپیما ساخت.
– سفسطه انکار مقدمه: موضوعی بدیهی و روشن را انکار میکنند و در صدد درست نشان دادن ادعای خودشان هستند.
– سفسطه استفاده از جملات دوپهلو: با تغییر لحن و بازی با کلمات به گونهای صحبت میکنند که از یک جمله، چند معنی به وجود آید و هر زمان که لازم داشته باشند جمله را به نفع خودشان تفسیر میکنند.
– سفسطه تخطئه یا تکذیب گوینده: به جای پرداختن به محتوای کلام، به تکذیب گوینده میپردازند و سعی میکنند از این راه حقانیت خودشان را ثابت کنند.
مطالب دانستنی بیشتری بخوانید