مختصر در مورد ملی شدن صنعت نفت
تاریخ و تحولات سیاسی در ایران مملو از اتفاقات تلخ و شیرین و مبارزات بیوقفهی بزرگمردان علیه استعمار بوده است. دو اتفاق و انقلاب مهم در ایران یعنی انقلاب مشروطه و انقلاب جمهوری اسلامی دو تاریخ بی تکرار در ایران بوده و در بین دو انقلاب نهضتی شکل گرفت که انقلاب مشروطه را به سمت انقلاب اسلامی سوق داد. این نهضت “ملی شدن صنعت نفت” است.
ملی شدن صنعت نفت
حدود ۱۰۰ سال قبل از این اتفاق مهم اولین چاه نفت ایران در مسجدسلیمان توسط تیم استخراج نفت انگلیسی به نام “دارسی” کشف شد. چندی قبل از آن دارسی این امتیاز انحصاری را از مظفرالدین شاه قاجار گرفته بود. در آن زمان دولت و مردم ایران آگاهی نسبت به اهمیت این کشف نداشتند. با کشف نفت دولت بریتانیا امتیاز استخراج و فروش نفت ایران را از دارسی خرید و خود مستقیما وارد میدان استخراج نفت شد. این استعمار با ورود روسیه و آمریکا عرصه را بر این این دارایی که حق ملت ایران بود، تنگ تر می کرد. با چنین ثروتی مردم ایران در فقر به سر میبرد. با این مقدمه به مقوله نهضت ملی شدن صنعت نفت خواهیم پرداخت.
ورود مصدق به مجلس
محمد مصدق متولد اردیبهشت ۱۲۵۸ در زمرهی حقوق دانان و سیاستمدارانی است که تحصیلات عالیه داشت و در واقع اولین کسی بود کلاش بسیاری کرد تا شاه و مجلس را مجبور به عقد قرارداد نفتی با انگلیس کند، اما نهضت ملی شدن نفت که تعدادی از کرسی های مجلس را در اختیار داشت مانع از این تصمیم شد. در اسفند ۱۳۲۹ از رزم آرا که به علت تلاش برای ممانعت از ملی شدن نفت ،چهره یک خائن در میان مردم را داشت، ترور شد.
فردا روز قتل رزم آرا یعنی ۱۷ اسفند اعضای کمیسیون نفت در مجلس به ملی شدن صنعت نفت رای دادند و آن را به امضا رساندند. در ۲۴ اسفند مجلس این قانون را تصویب و برای تایید به مجلس سنا فرستاد و سرانجام مجلس سنا این طرح را در ۲۹ اسفند ۱۳۲۹ قانونی اعلام کرد.
پس از ملی شدن صنعت نفت
قانون ملی شدن صنعت نفت تا سال ۱۳۳۲ پابرجا بود با کودتای ۲۸ مرداد ، نخست وزیر جدید یعنی زاهدی روابط با دولت انگلیس را بهبود بخشید و قراردادهایی برای تقسیم سهام نفت ایران بسته شد که البته ضرر این قراردادها به نسبت قبل برای دولت ایران به موجب قانون ملی شدن صنعت نفت کمتر بود اما با این حال استعمار تا پیش از انقلاب اسلامی بر پیکره صنعت نفت ایران سایه انداخت.