همه چیز درباره قالب شعری قطعه و نمونه هایی از آن
در ادامه با قالب شعری قطعه آشنا می شوید. با دانشچی همراه باشید.
قطعه چیست؟
قطعه شعری است که از چند بیت هموزن و همقافیه تشکیل شده؛ با این خصوصیت که مصراعهای زوج، همقافیه هستند. البته در بعضی موارد، مصراع اول نیز با مصراعهای زوج همقافیه است. برای درک بهتر این قالب شعری به شکل زیر توجه کنید:
——————— ———————✖
——————— ———————✖
——————— ———————✖
موضوع قالب قطعه
قطعه بیشتر در موضوعاتی مثل بیان حکایتی شیرین، نکته اخلاقی، خاطرهای پندآموز، مناظره، نامهنگاری، تهنیت، تعزیت، ستایش و یا هجو بهکار میرود؛ و تمام ابیات آن، یک موضوع خاص را بیان میکند.
علت نامگذاری این نوع شعر به «قطعه» این است که بهنظر میرسد قسمتی از قصیدهای بلند بوده، که شاعر آن را برگزیده است.
قطعهسرایی از ابتدای پیدایش شعر فارسی وجود داشته است، قطعههای زیبایی از رودکی (پدر شعر فارسی) وجود دارد. مانند این قطعه:
آی دریغا! که خردمند را
باشد فرزند و خردمند نی
ور چه ادب ایی هست
هیچکس را سر بدخویی نیست
همه را میل مدارایی هست
گفت رازی که نهان است ببین
اگرت دیدة بینایی هست
هم از امروز سخن باید گفت
که خبر داشت که فردایی هست
قطعه «بام شکسته»
بادی وزید و لانه خردی خراب کرد
بشکست بامکی و فرو ریخت بر سری
لرزید پیکری و تبه گشت فرصتی
افتاد مرغکی و ز خون سرخ شد پری
از ظلم رهزنی، ز رهی ماند رهروی
از دستبرد حادثهای، بسته شد دری
از هم گسست رشته عهد و مودتی
نابود گشت نام و نشانی ز دفتری
فریاد شوق دیگر از آن لانه برنخاست
و آن خار و خس فکنده شد آخر در آذری
ناچیز گشت آرزوی چند سالهای
دور اوفتاد کودک خردی ز مادری