همه چیز درباره آرایه تلمیح
تلمیح یکی از آرایههای معنوی در ادبیات است که کاربرد آن در شعر و نثر یا گفتار باعث زیبایی کلام، بهتر رساندن معنای کلام و اثربخشی بیشتر در ذهن مخاطب میشود. در ادامه مقاله به موضوعاتی همچون تلمیح چیست؟ انواع تلمیح، چگونگی تشخیص تلمیح، تفاوت تلمیح و تضمین و مثالهایی برای آن میپردازیم.
تلمیح چیست؟
تلمیح در لغت بهمعنی اشارهکردن و نگاهکردن گذرا به سوی چیزی میباشد. در ادبیات، نوعی آرایه ادبی است که در آن شاعر یا نویسنده در نوشتار خود به آیه، حدیث، ضربالمثل، داستانی معروف یا اصطلاحی علمی اشاره میکند. به عبارت دیگر هرگاه با شنیدن یا خواندن اثری به یاد مطلب معروفی افتادیم، آرایه تلمیح در آن اثر وجود دارد.
مثال برای تلمیح
مثال 1: پدرم روضه رضوان به دو گندم بفروخت
من چرا مُلکِ جهان را به جوی نفروشم؟
حافظ در این بیت به داستان قرآنی خوردن حضرت آدم(ع) از میوه ممنوعه و راندهشدنش از بهشت اشاره دارد.
در تلمیح، تشبیه و تناسب (مراعات نظیر) را هم میتوان یافت چون بین داستانی که به آن اشاره شده و موضوع مطلب، تشبیهی وجود دارد که نویسنده از آن استفاده کرده، و از طرف دیگر بین اجزای داستان هم تناسب وجود دارد. در دانشچی
مثال 2- بیستون کندن فرهاد نه
چه باک از موج بحر آن را که باشد نوح کشتیبان
سعدی در این بیت به داستان کشتی نوح اشاره دارد.
2- آب طلب نکرده همیشه مراد نیست
گاهی بهانهای است که قربانیات کنند
فاضل نظری در این بیت به ضربالمثل «آب نطلبیده مراد است» اشاره دارد.
3- گویی از مجمر دل آه اویس قرنی
به محمد نفس حضرت رحمان آرد
بوی پیراهن یوسف که کند روشن چشم
باد گویی که سوی پرغم کنعان آرد
غزنوی در بیت اول به داستان «اویس قرنی» و در بیت دوم به داستان «پیراهن یوسف و شفای چشمان یعقوب» اشاره دارد.
4- ای آفتاب حُسن برون آ دمی ز ابر
کآن چهره مُشَعشَعِ تابانم آرزوست
مولانا در این بیت به ضربالمثل «آفتاب همیشه پشت ابر نمیماند» اشاره دارد.
5- فارغ از خود شدم و کوس أنا الحق بزدم
همچو منصور خریدار سرِ دار شدم
امام خمینی در این بیت به داستان منصور حلاج اشاره دارد.
درباره آرایه کنایه