همه چیز در مورد آرایه تضاد و انواع آن
تضاد یکی از آرایههای ادبی است که به روشنتر شدن و زیبایی کلام کمک میکند. در این آرایه از واژههای متضاد و مخالف هم در اثر ادبی استفاده میشود و به این وسیله ذهن مخاطب برای دریافت مفهوم مورد نظر نویسنده درگیر شده و تلاش میکند با استفاده از معنی، به منظور اصلی نویسنده پی ببرد.
معنی تضاد
تضاد کلمهای عربی است که طباق، تطبیق، مطابقه و تکافو نیز گفته میشود. معادل فارسی تضاد «ناهمسانی» و «دوگانگی» است.
به مثال زیر از مولانا توجه کنید:
در نیابد حال پخته هیچ خام
پس سخن کوتاه باید والسلام
در این بیت مولانا با استفاده از دو کلمه «پخته» و «خام» از آرایه تضاد استفاده کرده است.
نظامی نیز در این ابیات از آرایه تضاد استفاده کرده است:
پناه بلندی و پستی تویی
همه نیستند آنچه هستی تویی
همه آفریدهست بالا و پست
تویی آفریننده هر چه هست
(تضاد: بلندی و پستی، نیستی و هستی، بالا و پست)
نکته: کلمات متضادی که زیاد با هم استفاده میشو مجابشان پخته یکی و خام دو
ام هانی (تضاد: پخته و خام)
✽✽✽
بگویم تا بداند دشمن و دوست
که من مستی و مستوری ندانم
سعدی (تضاد: دشمن و دوست)
✽✽✽
برخیز و مخور غم جهان گذران
بنشین و دمی به شادمانی گذران
در طبع جهان اگر وفایی بودی
نوبت به تو خود نیامدی از دگران
خیام (تضاد: برخیز و بنشین)
✽✽✽
در نومیدی بسی امید است
پایان شب سیه سپید است
نظامی (تضاد: نومیدی و امید، سیه و سپید)
آرایه تشبیه